Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 12

 Rejon przedsiębiorstwa energetycznego Westpreussisches Ueberlandwerk... na początku lat 30. XX wieku był najbardziej zelektryfikowanym obszarem Ostpreussen (Prus Wschodnich) mimo to, że jeszcze nie był w pełni zagospodarowany. Prawie 50% wszystkich gospodarstw domowych oczekiwały cierpliwie na zaopatrzenie w prąd. Trudna sytuacja gospodarcza utrudniała podłączenie linii elektrycznej, co wymagało ciągłej akcji reklamowej, po to by ostatni mieszkaniec rozkoszował się korzyściami elektryczności. Dużym udogodnieniem były urządzenia odbiorcze przygotowane przez zakład energetyczny, które instalowali wszyscy przeszkoleni elektrycy oraz zewnętrzne firmy prywatne (monterskie). Można było je zakupić w 60 miesięcznych równych ratach przy korzystnym oprocentowaniu. Zakład dostarczał także urządzenia podobnego rodzaju łącznie z całkowicie zelektryfikowaną kuchnią, kolumną parnikową zgodną z technologią Preussischen Elektrizitäts - Aktiengesellschaft Berlin (Pruskiej Energetycznej spółki Akcyjnej w Berlinie) za pośrednictwem instalatorów i za korzystną odpłatność lub dzierżawę. Dzięki temu niemiecka elektryczność była stosowana w każdym gospodarstwie domowym lub zakładzie i tym samym wypierała zagraniczne zasoby energetyczne. 

Ebonitowe (bakielitowe?) podstawy  pod gniazda bezpieczników i liczniki

                                źródło: zbiory własne

Z lewej strony widoczne jest logo zakładu, natomiast po prawej przytwierdzona jest tabliczka reklamowa firmy montażowej 

("J. Zimmermann" - Biuro inżynieryjne dla przemysłu elektrycznego, rolnictwa i technologii medycznej)

                                                        źródło: zbiory własne

Gniazda bezpieczników oraz

pasek papieru z odręcznym napisem:

A Licht (światło), Erdgeschoss (parter), 15 A Herd (piec)

                                źródło: zbiory własne

  

                                                     źródło: zbiory własne

Tabliczki z podstaw ebonitowych

"Elektrownia (przedmiot wypożyczony)

Własność Zachodnio- Pruskiego Okręgowego Przedsiębiorstwa Energetycznego..."

                                źródło: zbiory własne

                                źródło: zbiory własne

                                                        źródło: zbiory własne

 Marmurowa podstawa pod licznik

z porcelanowymi gniazdami

bezpieczników i włącznikiem

(Podarunek od Pana Hilarego Kulczyka)

                                                źródło: zbiory własne

Tabliczka reklamowa

"Hupfeld & Kaiser"

instalacje elektryczne

Malbork, Gołdap, Dzierzgoń

                                źródło: zbiory własne

c.d.n. 

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 11 - oddziały

    Jak już wcześniej wspominałem siedziba przedsiębiorstwa była w Marienwerder.  Poza tym istniały oddziały produkcyjne i handlowe w innych miastach, które obsługiwały klientów oraz rozwiązywały ich problemy.

 - Christburg (Dzierzgoń)

Salon sprzedaży, warsztat i magazyn 
- Rosenberger Strasse 14

- Stuhm (Sztum)

Salon sprzedaży, warsztat i magazyn 
- Bahnhof Strasse 158

- Rosenberg (Susz)

 Warsztat i magazyn 
- Riesenburger (prabuckie) przedmieście

 - Deutsch Eylau (Iława)

 - Freystadt (Kisielice) 

- Riesenburg (Prabuty)
- Nikolaiken Westpreussen 
(Niklaskirchen, Mikołajki Pomorskie)

Fragment mapy drogowej z 1938 roku

    źródło: zbiory własne

Wszelkie sprawy we wszystkich placówkach można było załatwić telefonicznie lub stawiając się osobiście.

Godziny pracy:

okres letni

 pn. - pt. 7.30 - 12.30 (przerwa)  14.00 - 18.00

sobota 7.00 - 12.30

okres zimowy

pn. - pt. 7.30 - 12.30 (przerwa) 14.00 - 18.00

sobota 7.00 - 13.00 

Elektrownia i rozdzielnia Rosenberg  (Susz)

                                źródło: zbiory własne

Nowoczesna stacja transformatorowa w Nikolaiken Westpreussen (po 1938 roku Niklaskirchen, obecnie Mikołajki Pomorskie). Docelowo otrzymuje zgodnie z przepisami prąd o mocy 60 000 wolt i przetwarza go na napięcie 15 000 wolt.

                                źródło: zbiory własne




c.d.n.

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 10 - lata 30.

  Od 1929 roku elektrownia parowa w Marienwerder przestała spełniać swoją pierwotną rolę - została elektrownią rezerwową. Dostawa prądu pochodziła w przeważającej części z elektrowni Ostpreussenwerk Aktiengesellschaft Königsberg in Preussen w Elbing (Elbląg), częściowo z własnych zakładów produkcyjnych w Marienwerder i w Rosenberg (od 1931 roku), jak również małych elektrowni wodnych w powiecie Rosenberg (Susz).

Przedsiębiorstwo mogło się nadal rozwijać mimo dużych politycznych i gospodarczych trudności. Pierwszego stycznia 1931 roku w celu ujednolicenia gospodarki energetycznej na obszarze Regierungsbezirk Westpreussen (Okręg Rejencji Prus Zachodnich) przejęło zakład energetyczny w sąsiednim powiecie Rosenberg (Susz). Początkowo prywatny zakład pozyskał udziały pieniężne powiatu Marienwerder i Stuhm, jak również dzięki Preussischen Elektrizitäts - Aktiengesellschaft Berlin (Pruskiej Energetycznej spółce akcyjnej Berlin) uzyskał pozycje publiczno-prawną. 

W 1931 roku w skład rady nadzorczej wchodzili:

- Dr. inż. Robert Frank (Dyrektor generalny, prezes)

- Dr. Fritz Ulmer (zastępca prezesa, starosta 
w pow. Marienwerder)

źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

- Erich Dyck (właściciel ziemski Paleschken, pow. Stuhm)

- Arthur Falk (przedsiębiorca)

- Fritz Goerdeler (burmistrz Marienwerder)

źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

- Karl Görg (właściciel ziemski w Littschen - Licze)

- Walter Jaques (sekretarz)

- Herbert Kleine (starosta)

- Dr. Paul Meyer (burmistrz)

- Reinhard Neumann (właściciel ziemski)

- Ernst von Riesen (właściciel ziemski w Georgensdorf- Jurkowice)

- Wilhelm Römer (podsekretarz)

- Wilhelm Witt (właściciel ziemski z 
Kl. Nebrau - Nebrowo Małe)

źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

- Dr. Alois Zimmer (starosta)

   W latach 1931/32 w przedsiębiorstwie pracowało 200 pracowników i robotników, kapitał spółki wynosił 6,5 miliona RM (prawie 3/4 kapitału zakładowego było w  posiadaniu Pruskiego Przedsiębiorstwa Państwowego). Wyprodukowano i pobrano 83 miliony kilowatogodzin. Zaopatrzono 140 000 mieszkańców i prawie 3 powiaty Marienwerder (Kwidzyn), Rosenberg (Susz) i Stuhm (Sztum) z dziewięcioma miastami. Zostało położonych 800 km linii wysokiego napięcia i postawiono 410 transformatorów do przetwarzania energii elektrycznej na napięcie użytkowe (prąd) 380 i 220 Volt, oprócz tego 9 miejskich i dużą ilość gminnych linii niskiego napięcia. Prąd elektryczny był stosowany we wszystkich powiatach nie tylko w celach oświetleniowych, lecz także jako źródło mocy, pomoc w gotowaniu i źródło ciepła, a w szczególności wykorzystywany w gospodarstwie rolnym i domowym. 

Rachunek kosztów opiewający na kwotę 21,75 Reichsmark

                                                  źródło: zbiory własne

Dokumenty firmowe adresowane do właścicielki

mleczarni Pani Diethelm z Rehhof (Ryjewo)

1930 rok

                                           źródło: zbiory własne

Dokument firmowy adresowany do właściciela gospody Stefana Kasubowskiego 

1931 rok

                                źródło: zbiory własne

Rachunek adresowany do właściciela gospody 

Stefana Kasubowskiego 

1931 rok

                                             źródło: zbiory własne

                               źródło: zbiory własne

Na rewersie niektórych rachunków były umieszczane ogólne warunki dostawy:

1. Płatność faktury powinna zostać dokonana natychmiast gotówką w Naszej kasie przy Post Str. 4  (bez dodatkowych kosztów) lub na rachunek jednego z Naszych kont bankowych. Jeżeli płatność nie zostanie dokonana niezwłocznie, kupujący jest w zwłoce bez przypomnienia. Odsetki, prowizje i opłaty są naliczane według stawek lokalnych banków. Zatrudnieni i pracownicy nie są uprawnieni do odbioru funduszy i papierów wartościowych.

2. Reklamacje rozpatrywane są tylko w przypadku kiedy są one wykonane w ciągu 8 dni od otrzymania towaru.

3. Pudełka i opakowania są wliczone w cenę nabycia, nie są zwrotne.

4. Wszystkie dostawy do momentu całkowitej zapłaty gotówkowej są naszą własnością.

5. Przesyłka jest na ryzyko kupującego. W przypadku uszkodzenia podczas transportu my nie odpowiadamy za to.

6. Na używane maszyny, urządzenia, części zamienne, gwarancja nie jest wliczona w cenę.

7. Ponadto, ustne umowy są ważne tylko wtedy, gdy są potwierdzone pisemnie przez nas.

8. Miejscem wykonania dostawy i płatności jest miasto Marienwerder.  Okręg administracyjny Elbing (Elbląg)

Dokumenty z przedsiębiorstwa...

1931 rok

                                             źródło: zbiory własne

1931 rok

                                źródło: zbiory własne

1931 rok

                                     źródło: zbiory własne

Koperta firmowa adresowana do Alfreda Rasch, właściciela tartaku w Szumie

1932 rok

                                źródło: zbiory własne

Paragon z 1933 roku

Są na nim umieszczone adresy salonów sprzedaży:

Marienwerder - Marienburger Str. 36

Stuhm (Sztum) - Bahnhofstrasse 158

                                            źródło: zbiory własne

Carnifix - idealne do pieczenia i gotowania

(Carnifix jest to model kuchenki elektrycznej)

                                            źródło: zbiory własne

Z upływem lat zmieniała się szata graficzna 

rachunków i druków firmowych
Odbiorcą rachunku był dziekan Leo Neumann ze Sztumu
1935 rok

                                             źródło: zbiory własne

Odbiorcą tego rachunku był rolnik Franz Wisniewski

z Pulkowitz Kreis Stuhm (Pułkowice pow. Sztum)

Ciekawostką jest zmiana numeru 
w adresie z Poststrasse 4 na 7

Czyżby zmieniono lokalizację głównej siedziby firmy?

Całkiem możliwe, że została zmieniona numeracja co się często zdarzało na innych ulicach

Pomyłkę w druku można wykluczyć, inne źródła 

(np. książka tel. z 1942 r.) potwierdzają nowy numer

                                źródło: zbiory własne

Pokwitowanie wpłaty

                                 źródło: zbiory własne





c.d.n. 

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 9 - dalszy rozwój przedsiębiorstwa

  Wprowadzane nowe oferty  (sprzęt rolniczy, usługi motoryzacyjne, sprzedaż olei i paliw itp.) dla klientów przedsiębiorstwa były tylko dodatkowym źródłem przychodów dla zakładu.   W głównej mierze najwięcej profitów jednak przynosiły  usługi energetyczne.

W 1926 roku w skład kierownictwa i rady nadzorczej wchodzili:

kierownictwo

- dyrektor inżynier Erwin Masuch

- główny technik inżynier Bruno Fenske

- inspektor operacyjny, kierownik Ernst Seifert

- sekretariat, kierownik Fritz Russ

- dział kontroli i akceptacji, kierownik Fritz Schulze

- księgowość i kasa, kierownik Bruno Rutow
- dział sprzedaży i magazyn, kirownik Paul Brieber

- elektrownia Marienwerder, inspektor operacyjny 
Heinrich Dörfler
- dział homologacji i przeglądów, kierownik inż. Fritz Schulze
- dział instalacyjny, kierownik inż. Tjard Saupe
- dział maszyn, handlowiec Paul Lange
- dział warsztatów, inż. Heinrich Leuthold 

- oddział zakładu w Stuhm (Sztum), 

inżynier operacyjny B. Klapkowski 

 rada nadzorcza

- przewodniczący Jack Hissink (dyrektor z Berlina)
- Dr Walter von Anwers (Königsberg)
 - Otto Schwemann (starosta w pow. Marienwerder)
- Erich Dyck (właściciel ziemski Paleschken, pow. Stuhm)
- Fischenich (starosta pow. Stuhm)
- Fritz Gördeler (burmistrz Marienwerder)
- Ernst von Riesen (właściciel ziemski 
w Georgensdorf- Jurkowice)
- Karl Görg (właściciel ziemski 
w Littschen - Licze)
- Wilhelm Steinert (dyrektor, Berlin)
- Wilhelm Witt (właściciel ziemski 
z Kl. Nebrau - Nebrowo Małe)

  Dalsze zabezpieczenie w energie elektryczną w zasięgu działalności Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. do rozpoczęcia II wojny światowej rozprzestrzeniało się na jeszcze nie podłączone do sieci małe miejscowości i osiedla, ponieważ duże miasta i wioski były już w energie elektryczną zaopatrywane. 

Bauthen (Butowo) powiat Marienwerder

Na drugim planie widać transformator

źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Ottotschen (Otoczyn) powiat Marienwerder

Pośrodku widać transformator 

   źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Dochodziło do takich sytuacji, że nakłaniano do dużego zużycia energii elektrycznej poprzez reklamę - Panie, które elektrycznie gotują mają piękne tygodnie latem lub radość z gotowania na kuchenkach elektrycznych. Odbiorcom proponowano za większe zużycie energii niższą cenę.

Szyld emaliowany

Na radość z gotowania - energia elektryczna

Firma "ELT HILFE"

(szyld został przestrzelony kilkukrotnie prawdopodobnie w 1945 r.)

                     źródło: zbiory własne

Gospodyni w kuchni przy kuchence elektrycznej Czasopismo Herd und Scholle

                       źródło: zbiory własne                                              

Dialog przy piecyku kuchennym

Czasopismo Herd und Scholle

    źródło: zbiory własne

Gospodynie z miasta Stuhm i Marienwerder

Kto elektrycznie nie gotuje, piecze i smaży, to nie wie jak jest to wygodne, ekonomiczne i korzystne... - J. Nörenberg,  Stuhm 01.04.1936 r. 

Z kuchenki elektrycznej jestem bardzo zadowolona. Gotowanie i pieczenie sprawia mi wielką radość... - H. Czarkowski (Czarkowska), Marienwerder 31.03.1936 r. 

    źródło: zbiory własne

Maszyny do szycia "Singer" zasilane energią elektryczną

                                                 źródło: zbiory własne

c.d.n. 

Dwa Latka !!!

   Tak moi Drodzy, to już dwa lata minęły odkąd rozpoczęliśmy podróż w czasie do miasta Marienwerder i jego okolic. Rok temu obiecywałem, że będę publikował więcej postów oraz, że pokażę więcej swoich zbiorów. Według mnie nie do końca się z tej obietnicy  wywiązałem, ale nic straconego. Jak czas pozwoli to odbijemy sobie w tym roku :).

Na uwagę zasługuje fakt, że jest coraz więcej odwiedzin mojej strony - na dzień dzisiejszy około 40 tyś. wyświetleń. Czy to dużo, czy mało? Biorąc pod uwagę tematykę, okres istnienia oraz ilość wpisów jest to chyba nie najgorszy rezultat. Natomiast ilość krajów, z których pochodzą czytelnicy przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Bloga przeglądają ludzie z całego świata. Jest to również w jakimś nie wielkim stopniu promocja Naszego miasta. Muszę Wam się przyznać, że nazwa mojej strony nie jest może powalająca czy oryginalna, ale nie jest też przypadkowa. Każde słowo ma duże znaczenie, które jak na razie doskonale spełnia swoją rolę.

Poniżej pozwoliłem sobie zaprezentować statystyki odbiorców z niektórych krajów. 

Przy okazji chciałbym podziękować za wszystkie listy, które otrzymałem od czytelników. Dziękuję też za komentarze: pozytywne, negatywne oraz te złośliwe (wszystkich niestety nie mogę zadowolić). Podziękowania dla tych, którzy podkładają mi kłody pod nogi (motywuje i dopinguje mnie to do dalszej mozolnej pracy).

Ponadto jestem niezmiernie wdzięczny osobom i instytucjom, które pomagają mi pod każdym względem, oraz tym, którzy przekazali nieodpłatnie i odpłatnie eksponaty w celu powiększenia mojej kolekcji. Prędzej czy później większość moich "skarbów" będzie można oglądać w realu. Bardzo tego życzę Wam oraz sobie.

Drugie urodziny uczcimy wyśmienitym trunkiem z dawnego browaru elbląskiego, który między innymi gościł w "Marienwerderowskich" karczmach i domach.  

Brauerei Englisch Brunnen  - Elbing

  źródło: zbiory własne

Pozdrawiam

Łukasz Rzepczyński