Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 9 - dalszy rozwój przedsiębiorstwa

  Wprowadzane nowe oferty  (sprzęt rolniczy, usługi motoryzacyjne, sprzedaż olei i paliw itp.) dla klientów przedsiębiorstwa były tylko dodatkowym źródłem przychodów dla zakładu.   W głównej mierze najwięcej profitów jednak przynosiły  usługi energetyczne.

W 1926 roku w skład kierownictwa i rady nadzorczej wchodzili:

kierownictwo

- dyrektor inżynier Erwin Masuch

- główny technik inżynier Bruno Fenske

- inspektor operacyjny, kierownik Ernst Seifert

- sekretariat, kierownik Fritz Russ

- dział kontroli i akceptacji, kierownik Fritz Schulze

- księgowość i kasa, kierownik Bruno Rutow
- dział sprzedaży i magazyn, kirownik Paul Brieber

- elektrownia Marienwerder, inspektor operacyjny 
Heinrich Dörfler
- dział homologacji i przeglądów, kierownik inż. Fritz Schulze
- dział instalacyjny, kierownik inż. Tjard Saupe
- dział maszyn, handlowiec Paul Lange
- dział warsztatów, inż. Heinrich Leuthold 

- oddział zakładu w Stuhm (Sztum), 

inżynier operacyjny B. Klapkowski 

 rada nadzorcza

- przewodniczący Jack Hissink (dyrektor z Berlina)
- Dr Walter von Anwers (Königsberg)
 - Otto Schwemann (starosta w pow. Marienwerder)
- Erich Dyck (właściciel ziemski Paleschken, pow. Stuhm)
- Fischenich (starosta pow. Stuhm)
- Fritz Gördeler (burmistrz Marienwerder)
- Ernst von Riesen (właściciel ziemski 
w Georgensdorf- Jurkowice)
- Karl Görg (właściciel ziemski 
w Littschen - Licze)
- Wilhelm Steinert (dyrektor, Berlin)
- Wilhelm Witt (właściciel ziemski 
z Kl. Nebrau - Nebrowo Małe)

  Dalsze zabezpieczenie w energie elektryczną w zasięgu działalności Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. do rozpoczęcia II wojny światowej rozprzestrzeniało się na jeszcze nie podłączone do sieci małe miejscowości i osiedla, ponieważ duże miasta i wioski były już w energie elektryczną zaopatrywane. 

Bauthen (Butowo) powiat Marienwerder

Na drugim planie widać transformator

źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Ottotschen (Otoczyn) powiat Marienwerder

Pośrodku widać transformator 

   źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Dochodziło do takich sytuacji, że nakłaniano do dużego zużycia energii elektrycznej poprzez reklamę - Panie, które elektrycznie gotują mają piękne tygodnie latem lub radość z gotowania na kuchenkach elektrycznych. Odbiorcom proponowano za większe zużycie energii niższą cenę.

Szyld emaliowany

Na radość z gotowania - energia elektryczna

Firma "ELT HILFE"

(szyld został przestrzelony kilkukrotnie prawdopodobnie w 1945 r.)

                     źródło: zbiory własne

Gospodyni w kuchni przy kuchence elektrycznej Czasopismo Herd und Scholle

                       źródło: zbiory własne                                              

Dialog przy piecyku kuchennym

Czasopismo Herd und Scholle

    źródło: zbiory własne

Gospodynie z miasta Stuhm i Marienwerder

Kto elektrycznie nie gotuje, piecze i smaży, to nie wie jak jest to wygodne, ekonomiczne i korzystne... - J. Nörenberg,  Stuhm 01.04.1936 r. 

Z kuchenki elektrycznej jestem bardzo zadowolona. Gotowanie i pieczenie sprawia mi wielką radość... - H. Czarkowski (Czarkowska), Marienwerder 31.03.1936 r. 

    źródło: zbiory własne

Maszyny do szycia "Singer" zasilane energią elektryczną

                                                 źródło: zbiory własne

c.d.n. 

Dwa Latka !!!

   Tak moi Drodzy, to już dwa lata minęły odkąd rozpoczęliśmy podróż w czasie do miasta Marienwerder i jego okolic. Rok temu obiecywałem, że będę publikował więcej postów oraz, że pokażę więcej swoich zbiorów. Według mnie nie do końca się z tej obietnicy  wywiązałem, ale nic straconego. Jak czas pozwoli to odbijemy sobie w tym roku :).

Na uwagę zasługuje fakt, że jest coraz więcej odwiedzin mojej strony - na dzień dzisiejszy około 40 tyś. wyświetleń. Czy to dużo, czy mało? Biorąc pod uwagę tematykę, okres istnienia oraz ilość wpisów jest to chyba nie najgorszy rezultat. Natomiast ilość krajów, z których pochodzą czytelnicy przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Bloga przeglądają ludzie z całego świata. Jest to również w jakimś nie wielkim stopniu promocja Naszego miasta. Muszę Wam się przyznać, że nazwa mojej strony nie jest może powalająca czy oryginalna, ale nie jest też przypadkowa. Każde słowo ma duże znaczenie, które jak na razie doskonale spełnia swoją rolę.

Poniżej pozwoliłem sobie zaprezentować statystyki odbiorców z niektórych krajów. 

Przy okazji chciałbym podziękować za wszystkie listy, które otrzymałem od czytelników. Dziękuję też za komentarze: pozytywne, negatywne oraz te złośliwe (wszystkich niestety nie mogę zadowolić). Podziękowania dla tych, którzy podkładają mi kłody pod nogi (motywuje i dopinguje mnie to do dalszej mozolnej pracy).

Ponadto jestem niezmiernie wdzięczny osobom i instytucjom, które pomagają mi pod każdym względem, oraz tym, którzy przekazali nieodpłatnie i odpłatnie eksponaty w celu powiększenia mojej kolekcji. Prędzej czy później większość moich "skarbów" będzie można oglądać w realu. Bardzo tego życzę Wam oraz sobie.

Drugie urodziny uczcimy wyśmienitym trunkiem z dawnego browaru elbląskiego, który między innymi gościł w "Marienwerderowskich" karczmach i domach.  

Brauerei Englisch Brunnen  - Elbing

  źródło: zbiory własne

Pozdrawiam

Łukasz Rzepczyński

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz.8 - asortyment motoryzacyjny

   W pierwszej połowie XX wieku w Niemczech i nie tylko rozwijała się w zawrotnym tempie branża motoryzacyjna, a za nią cała infrastruktura (drogi, transport, stacje paliw, serwisy, salony sprzedaży itd.). Nasze przedsiębiorstwo energetyczne Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. postanowiło rozszerzyć swoją działalność o tą dynamicznie rozwijającą się gałąź gospodarki jaką była motoryzacja.  Po 1922 roku spółka prowadziła sprzedaż automobili takich marek jak: Brennabor, Hansa, Hanza - Lloyd i N.A.G. W firmie można było zakupić także motocykle i rowery. Wykorzystując całe swoje zaplecze warsztatowo - magazynowe spółka oferowała pełny serwis wszelkich pojazdów. W ofercie były także: paliwa, smary, wały napędowe, silniki elektryczne, maszyny rolnicze, pojazdy silnikowe, techniczne towary konsumpcyjne, materiały hydrauliczne, akcesoria i części zamienne.

Reklama przedsiębiorstwa z biuletynu wydanego z okazji Verkehrstag (Dzień Komunikacji) z 1925 roku

                     

Samochody: Brennabor, Hansa, Hanza - Lloyd, N.A.G.

Motocykle, rowery i maszyny rolnicze

Warsztat naprawczy , odlewnia metali, Hürco - odlewy aluminiowe, metody formowania i modelowania (prawo wyłączności Deutsche Patent Recht)

Oleje, smary, benzyna, benzol,wszystkie materiały techniczne

Zapytaj o specjalną ofertę

Pomieszczenia magazynowe 
Salaterei Str. (obecnie ul. Łąkowa)...

                            źródło: zbiory własne

...Stacje paliw

Marienwerder: 

- Salaterei Str. 12 (obecnie ul. Łąkowa)

- Post Strasse 4 (obecnie ul. Sztumska)

Stuhm (Sztum):

Bahnhof Strasse 158

Christburg (Dzierzgoń):

Rosenberger Strasse 14

Reklama marki Brennabor

źródło: automobileandamericanlife.blogspot.com

Szyld reklamowy marki samochodowej Hansa

                                źródło: zbiory własne

c.d.n. 

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz.7 - dalszy rozwój i asortyment

 


  Po zakończeniu Wielkiej Wojny firma Bergmann - Elektrizitätswerke A.G. Berlin utworzyła jeszcze jedną spółkę w Marienwerder. Mianowicie spółką tą była Westpreussische Bergmann Elektrizitäts-Gesellschaft M.B.H (Zachodniopruskie Przedsiębiorstwo Energetyczne Bergmann, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością). Firma ta ściśle współpracowała z Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. Ponadto zajmowała się sprzedażą maszyn rolniczych oraz innych maszyn i urządzeń elektrycznych. Prowadziła warsztaty naprawcze oraz sprzedaż części zamiennych, paliw i olei. Przedsiębiorstwo te z siedzibą w Marienwerder było odpowiedzialne za obszary: Regirungsbezirk Westpreussen  (okręg Rejencji Prusy Zachodnie), Kreise: Pr. Holland, Mohrungen, Osterode (powiaty: pasłęcki, morąski, ostródzki).

W 1921 roku w skład kierownictwa i rady nadzorczej wchodzili:

Kierownictwo

- Dr. Karl Riehl (dyrektor, Berlin)

- upoważniony urzędnik i zastępca dyrektora Walter Friedrich Heinschke

- dział instalacji, rada wydziału  inżynier 
F. Clemens

- dział maszyn, rada wydziału 
Walter Friedrich Heinschke

- dział maszyn, zastępca, rada wydziału M. Kühn

- dział handlowy  rada wydziału L. Schoof

- księgowość Ernst Warnecke (główny księgowy)
- warsztat naprawczy w Marienwerder inżynier 
Heinrich Leuthold
- warsztat naprawczy w Pr. Holland mistrz zakładowy 
A. Kornath

                                               
                                         Rada nadzorcza 
                  - przewodniczący Sigmund Bergmann 
                                 (dyrektor naczelny, Berlin)
                       - Wilhelm Steinert (dyrektor, Berlin)

      - P. Berthold  (dyrektor, Berlin)

         -Jack Hissink (dyrektor z Berlina) 

        - M. Hülsenbeck (dyrektor z Berlina)

Kierownictwo, biuro inżynierskie i biuro sprzedaży znajdowało się w siedzibie Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. przy Post Strasse 4/5 (obecnie ul. Sztumska). Obydwie spółki oferowały budowę kompletnych trakcji wysokiego napięcia, lokalnej sieci dostępowej oraz elektrowni każdego zakresu. Projektowanie i budowę centrali prądu stałego na obszarach zabudowanych oraz poszczególnych majątkach ziemskich. Dostawę i montaż wszystkich typów maszyn i materiałów elektrycznych. Ponadto firmy oferowały bezpłatne oględziny inżyniera i przygotowanie projektów.

Zaznaczona siedziba spółek

                                 źródło: zbiory własne

Post Strasse 4/5 (obecnie ul. Sztumska)

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Obecnie

                                 źródło: zbiory własne

Około 1920 roku obydwa przedsiębiorstwa wspólnie  zakupiły lub dzierżawiły kilka gruntów i nieruchomości na terenie miasta, w których to świadczyły swoje usługi i prowadziły sprzedaż towarów.

- W wynajmowanym lokalu przy Marienburger Strasse 36 (obecnie ul. Brat. Narodów) powstał salon sprzedaży artykułów gospodarstwa domowego.

                                 źródło: zbiory własne

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Obecnie

                                 źródło: zbiory własne




Jedno ze źródeł z początku lat 30. XX wieku informuje nas, o tym, że salon wystawowy znajdował się też w jednym z pomieszczeń w sąsiedniej kamienicy o nr. 35. Trochę trudno jest mi dokładnie umiejscowić te miejsce. W tym czasie przy Marienburger Strasse 35  Artur Kock prowadził  Hotel Hezner oraz cukiernie. Dopiero około 1935/37 Kock odsprzedał Hotel bankowi Raiffeisenbank, a w 1939 roku cukiernie cukiernikowi Wielerowi z Marienburg (Malbork). Poniższa fotografia podpowiada nam, że wszystkie trzy podmioty mogły funkcjonować w jednym czasie. Na narożu budynku hotelu nad cukiernią znajdowała się reklama (logo) przedsiębiorstwa energetycznego.

Lata 30.  XX wieku

                                 źródło: "Kleine Weichsel Zeitung", zbiory własne



Sklep posiadał niezwykle nowoczesny wystrój. Oferował szeroki asortyment oświetlenia (żyrandole, oświetlenie stołowe, lampki nocne, lampki fortepianowe itd.). Klienci mogli też zakupić elektryczne urządzenia do ogrzewania i gotowania. Absolutną nowością były elektryczne żelazka i suszarki, które cieszyły się dużą popularnością wśród pań. Większość powyższych towarów była reklamowana w czasopiśmie ogólno - niemieckim Herd und Scholle. Gazeta w Marienwerder ukazywała się pod patronatem przedsiębiorstwa energetycznego Westpreussisches Überlandwerk G.m.b.h. 
Salon sprzedaży prosperował prawdopodobnie do 1945 roku.

Herd und Scholle
Numery z lat trzydziestych

                                 źródło: zbiory własne

Wydanie świąteczne - Wielkanoc

                       źródło: zbiory własne

Reklamy z powyższych czasopism:

Żarówki firmy Osram i Pintsch

                         

Kuchenka elektryczna jest fabryką złota

                               źródło: zbiory własne

Firma ELT HILFE

                                    źródło: zbiory własne

AEG

                                 źródło: zbiory własne

                              źródło: zbiory własne

Ehrich & Graetz

                                 źródło: zbiory własne

Senking 

                            źródło: zbiory własne

Prometheus

                                                źródło: zbiory własne

Juno i Siemens

                                 źródło: zbiory własne

Lodówka...

                          źródło: zbiory własne

Bojlery do ciepłej wody wysokiego ciśnienia

firmy Diaspora Anstalten Bischofswerder (Biskupiec)

                                 źródło: zbiory własne

Elektryczna pralnia firmy Diaspora

                                 źródło: zbiory własne

Reklama przedsiębiorstwa z biuletynu wydanego z okazji Verkehrstag (Dzień Komunikacji) z 1925 roku

(...) Elektryczna moc i systemy zasilania dla przemysłu rolniczego

Oświetlenia, urządzenia do ogrzewania i gotowania

Systemy sygnalizacji i systemy odgromowe

Radio odbiorniki, zapytaj o specjalną ofertę (...)

Salon sprzedaży Marienburger Strasse 36 (obecnie ul. Brat. Narodów)

                                źródło: zbiory własne

- Przy Hindenburg Strasse 49/50 (wcześniej Gorkener Allee, obecnie ul. Warszawska) i Wilhelm Strasse (obecnie ul. 3-go Maja) znajdował się warsztat firmowy. Wyposażony był w nowoczesne urządzenia i narzędzia naprawcze. Przeprowadzano tu wszelkie naprawy maszyn elektrycznych i rolniczych. Budowano tu także "pojazdy" i maszyny rolnicze. Jednym ze specjalnych urządzeń, którym szczycił się warsztat, była nowoczesna maszyna do naprawy uzwojeń w silnikach elektrycznych. Znajdował się tu też jeden z dwóch głównych magazynów maszyn rolniczych. Większość budynków warsztatowo-produkcyjnych pamiętała jeszcze czasy Lehmannów tzn., dokładnie w tym miejscu od 1882 roku mieściła się fabryka maszyn fabrykanta J. Lehmennam, a po nim Marthy Lehmann. O nich innym razem...

W 1921 roku mogło mniej więcej tak to wyglądać.

Za budynkami warsztatowymi i mieszkalnymi rozciągał się duży i nie zabudowany plac.

Kończył się w połowie ulicy Wilhelma.

                                 źródło: zbiory własne

Porównując obydwa plany dot. w/w terenu, możemy dostrzec pewne zmiany...

                                 źródło: zbiory własne

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

W 1926 roku do spółki Westpreussische Bergmann Elektrizitäts-Gesellschaft należały parcele wraz z kamienicami i innymi zabudowaniami od  numeru 46 do 50 (Hindenburg Strasse).

Prawdopodobnie tak to mogło wyglądać.

                                 źródło: zbiory własne

Obecnie  

                 

                                  źródło: zbiory własne

Reklamy z czasopisma Herd und Scholle

Siemens - Przenośne silniki dla rolnictwa

                                                 źródło: zbiory własne

                                 źródło: zbiory własne

- Przy Hecken Strasse 2 (później Mackansen Strasse, obecnie ul. 15- Sierpnia) znajdował się główny magazyn materiałów elektrycznych oraz magazyn z olejami. Prawdopodobnie magazyn ten był połączony z przyległym budynkiem do którego dojazd prowadził od Wilhelm Strasse (obecnie ul. 3-go Maja), tuż na przeciw głównego warsztatu.

Dokładna lokalizacja

                                 źródło: zbiory własne

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."

Niestety nie nie posiadam żadnych materiałów ikonograficznych tego miejsca, ale dla lepszego wyobrażenia sobie tego magazynu umieszczam fotografie zabudowań gospodarczych  Johannesa Szypniewskiego z miejscowości Stuhm (Sztum). Układ budynku jest niezwykle podobny. Podejrzewam, iż elewacja i rozmieszczenie pomieszczeń też się wiele nie różniły od Naszego magazynu z Hecken Strasse 2. 

                               źródło: "Stuhmer Heimatbrief", zbiory Sławomira Michalika

Na początku lat trzydziestych "urzędowali" w tym miejscu nowi właściciele.

Gebrüder Schüssler - Bracia Schüssler zajmowali się między innymi naprawą maszyn rolniczych i automobili (samochodów).

.

                                 źródło: zbiory własne

Obecnie

                                źródło: zbiory własne

- Przy Salaterei Strasse 12/13 (obecnie ul. Łąkowa) mieściły się magazyny z materiałami elektrycznymi oraz magazyn z olejami (podobnie jak przy Hecken Strasse).  W latach dwudziestych przedsiębiorstwo energetyczne wynajmowane pomieszczenia i plac przy Salaterei Strasse zakupiło oraz rozbudowało. Po modernizacji mieściła się tu główna baza techniczna przedsiębiorstwa energetycznego, odlewnia metali, magazyn, archiwum, warsztaty, fabryka maszyn rolniczych, garaże oraz stacja paliw.

Ciekawostką jest to, że dokładnie w tym miejscu od 1858 roku istniał zakład Rudolfa produkujący narzędzia rolnicze. W 1867 roku zakład ten zakupił fabrykant o nazwisku Matthiae, który to przekształcił go w fabrykę maszyn rolniczych oraz odlewnie żeliwa.

Dokładna lokalizacja magazynów i fabryki przy Salaterei Strasse 12/13

(już po rozbudowie)

                                 źródło: zbiory własne

W latach trzydziestych została zmieniona numeracja  części budynków  przy Salaterei Strasse.

Zakład otrzymał nowy numer - 
Salaterei Strasse 38/39.

Po wojnie miejsce te służyło i nadal służy przedsiębiorstwom energetycznym.

Na chwilę obecną siedzibę ma tu spółka 
Energa - Operator S.A.

                                 źródło: zbiory własne


(Dzięki uprzejmości kierownictwa i kilku pracowników "Energii" - Rejon Dystrybucji w Kwidzynie oraz zebranych przeze mnie materiałów będę mógł w niedalekiej przyszłości bliżej przybliżyć historię tego ciekawego miejsca).

- Na terenie dawnej osady podmiejskiej Marienfelde (Pola Maryjne), która została włączona do granic miasta w 1907 roku, stając się jego dzielnicą (przedmieściem), przedsiębiorstwo energetyczne było w posiadaniu jeszcze kilku nieruchomości. To znaczy było to pięć domów wielorodzinnych wybudowanych między 1921 a 1926 rokiem przy Adler Strasse 1-5 (obecnie ul. Orla). Mieszkali w nich pracownicy spółki oraz prywatni najemcy. Pozostałe domy przy omawianej ulicy należały do towarzystwa budowlanego Ostpreussische Bau- und Siedlungs G.m.b.h. Königsberg, gminy miejskiej oraz osób prywatnych. 

Adler Strasse oraz prawdopodobna lokalizacja domów wielorodzinnych, o których była mowa.    

                                 źródło: zbiory własne

Wszystkie powyższe placówki poza jedną około 1930 roku weszły w posiadanie przedsiębiorstwa energetycznego. W źródłach z lat 30. XX wieku nie ma już śladu po spółce Westpreussische Bergmann Elektrizitäts-Gesellschaft m.b.h. Prawdopodobnie została rozwiązana lub przyłączona do Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. 

c.d.n.