sobota, 28 grudnia 2013

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz.6 - budowa elektrowni





  Po przegranej przez Niemcy wojnie sytuacja uległa zmianie. Wprawdzie front do Marienwerder nie dotarł i cała infrastruktura energetyczna była nienaruszona to jednak decyzje, które zostały zawarte w "Dyktacie" (Traktacie) Wersalskim były katastrofalne dla zakładu Ueberlandzentrale Westpreussen G.m.b.h. Przez połowę dopiero, co założonego obszaru zasilania na zachód od Wisły wraz z elektrownią wodną i z turbinami parowymi (Stockmühle) przebiegał tzw. korytarz Polski. W związku z tym odpowiedzialny za dostarczanie energii elektrycznej dla Marienwerder zakład Stockmühle był dla miasta stracony. Szybka modernizacja znajdujących się po wschodniej stronie Wisły pozostałej części Westpreussen (Prus Zachodnich) spotykała się z dużymi problemami. Firma Bergmann - Elektrizitätswerke A.G. Berlin postanowiła dokonać podziału przedsiębiorstwa z siedzibą w Danzig (Gdańsk) i Marienwerder (Kwidzyn). Nowo utworzone przedsiębiorstwo w Naszym mieście, którego nazwa brzmiała Westpreussisches Ueberlandwerk G.M.B.H. Marienwerder Wpr. (Zachodnio- Pruskie Okręgowe Przedsiębiorstwo Energetyczne spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Marienwerder Prusy Zachodnie), zostało odpowiedzialne za obsługę Kreis Marienwerder i Kreis Stuhm (powiat kwidzyński i sztumski). Z czasem do nowej spółki należała rozbudowa infrastruktury i zapewnienie energii elektrycznej dla pozostałej w Niemczech części Prus Zachodnich - Regierungsbezirk Westpreussen. 



W skład kierownictwa nowej spółki
w 1921 roku wchodzili:

- dyrektor inżynier Erwin Masuch
- główny technik inżynier Bruno Fenske
- inspektor operacyjny, kierownik Ernst Seifert
- sekretariat, kierownik Fritz Russ
- dział kontroli i akceptacji, kierownik Fritz Schulze
- księgowość i kasa, kierownik Otto Kaiser
- elektrownia Marienwerder, inspektor operacyjny Alfred Gohle
- oddział zakładu w Stuhm (Sztum), 
inżynier operacyjny B. Klapkowski 




W tym samym czasie w skład rady nadzorczej wchodziły następujące osoby:

- przewodniczący Sigmund Bergmann (dyrektor naczelny, Berlin) 
- Wilhelm Steinert (dyrektor, Berlin)
- P. Berthold  (dyrektor, Berlin)
- Jack Hissink (dyrektor, Berlin), 
- M. Hülsenbeck (dyrektor, Berlin)
- Dr K.Riehl (dyrektor, Berlin)
- Dr von Anwers (starosta sztumski)
- Fritz Gördeler (burmistrz Marienwerder)
- Otto Schwemann (radny Rejencji, zarządca urzędu Starostwa...)



Porównując skład kierownictwa z 1917 roku, można zauważyć, że uległ zmianie. Z pierwotnego zespołu zostały tylko dwie osoby: dyrektor inż. Erwin Masuch oraz inż. Bruno Fenske. Natomiast w składzie rady nadzorczej pojawiły się trzy nowe "twarze" (jedna z Berlina i dwie z Marienwerder). Patrząc na pochodzenie większości członków rady nadzorczej można wywnioskować, że przez cały czas spółka energetyczna w Marienwerder była pod ścisłą kontrolą Bergmann - Elektrizitätswerke A.G. Berlin.


   Wszystkie próby założenia jednej, centralnej elektrowni parowej nad Sorgensee (jezioro Dzierzgoń) koło Riesenburg (Prabuty), zakończyły się niepowodzeniem. Każdy okręg chciał w miarę możliwości zachować swoją niezależność, żeby tylko nie powtórzyła się sytuacja jak w 1920 roku (utrata głównej elektrowni Stockmühle). Dlatego też istniejący mały generator elektryczny nad rzeką Liebe (Liwa) w Marienwerder został zastąpiony w latach 1922/23 przez nowoczesną elektrownie z turbinami parowymi o mocy 2500 KVA. Większość maszyn i urządzeń było firmy Bergmann...

   


Nowa elektrownia
Na przełomie 1926/27 roku nastąpiła zmiana nazwy ulicy
z Wallstrasse na Mewer Strasse (obecnie ul. Wiślana).
Tuż za elektrownią widać rozbudowaną oczyszczalnie ścieków.

                                źródło: zbiory własne




Widok od strony południowo - zachodniej
1926 rok

                                 źródło: zbiory własne




 Nad monumentalną ceglaną budowlą 
dominował komin kotłowni

                                źródło: zbiory własne




Widok od strony miasta
1931 rok

                               źródło: Stadtarchiv Celle




Panorama miasta.
Można dostrzec budynek elektrowni.

                            
                                 źródło: Stadtarchiv Celle




Budynek elektrowni jest przykładem XX wiecznej architektury przemysłowej (industrialnej). Cechowała ją funkcjonalność, prostota i oszczędność. 

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."




Na pamiątkę tego, że miasto Marienwerder w tych ciężkich latach po "Dyktacie" (Traktacie) Wersalskim w oparciu o własne siły nie poddało się, umieszczono na budynku Elektrowni pamiątkową tablice o treści:


 Pobudowano w czasie potrzeby, hańby i sromoty dla dobrodziejstwa (błogosławieństwa)  naszej Pruskiej Ziemi


                                źródło: zbiory własne



                                 źródło: Stadtarchiv Celle




Mimo ciężkiej sytuacji po wojnie oraz inflacji zaopatrywano powoli w mozolnej pracy niemieckie obszary położone po prawej stronie Wisły w linie energetyczne i udostępniano elektryczność. Od 1922 roku podjęto się całkowitego zabezpieczenia miasta Marienwerder i okolic w energie elektryczną. 




Na poniższej fotografii z 1923 roku widzimy "świeżo" wybudowaną elektrownie oraz słupy, które wchodziły w skład trakcji elektrycznej.
Na pierwszym planie - kąpielisko "Graf Baudissin" 
(prawdopodobnie jest to oficjalne otwarcie)

    źródło: "Kleine Weichsel-Zeitung", zbiory własne





Pismo na druku firmowym skierowane do właściciela gospody w Postolinie 
Stafana Kasubowskiego.
Podane są godziny pracy punktów obsługi:
wrzesień/kwiecień  8-12 i 2-6 godz.
maj/sierpień  7.30-12 i 1.30-5.30 godz.
1924 rok

                                          źródło: zbiory własne






Koperta firmowa z 1925 roku

                                źródło: zbiory własne




c.d.n. 




czwartek, 26 grudnia 2013

Życzenia Świąteczne :)









wtorek, 17 grudnia 2013

Przedsiębiorstwo energetyczne Ueberlandwerk cz. 5 - geneza





  Wszystkie sprawy formalne związane z podpisaniem umowy, reklamacji, płatności itd., odbiorcy mogli załatwić w punkcie obsługi klienta, który w 1912 roku znajdował się w wynajmowanym lokalu, którego właścicielem był Eduard Choinowski, przy Breite Strasse 37 (obecnie ul. Batalionów Chłopskich). Była to jedna z głównych ulic handlowych w tamtym czasie. 



Plan miasta

                                        źródło: zbiory własne





Widok na Breite Strasse
(w ramce lokal w kamienicy o nr 37)

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."




Z biegiem lat przedsiębiorstwo rozwijało się i potrzebowało nowych i dużo większych pomieszczeń biurowych. Dotychczasowe z Breite Strasse 37 nie były już w stanie sprostać nowej sytuacji, mianowicie: zapewnić sprawnego kierowania przedsiębiorstwem oraz szybkiej i rzetelnej obsługi odbiorców (od około 1913 roku w Marienwerder mieści się centrala przedsiębiorstwa). W tym celu jeszcze przed 1917 rokiem przeniesiono siedzibę spółki do dwóch reprezentacyjnych budynków, które mieściły się przy Poststrasse 4/5 (obecnie ul. Sztumska). Znajdowała się tu siedziba zarządu, punkt obsługi klienta, księgowość, biura oraz mieszkanie kierownika spółki Erwina Masucha. 



Plan miasta

                                źródło: zbiory własne





Nowa siedziba przedsiębiorstwa
Post Strasse 4/5 (obecnie ul. Sztumska)

                                źródło: "Bildband Stadt und Kreis Marienwerder Wpr."




W  skład ścisłego kierownictwa w 1917 roku wchodzili: 

- kierownik inżynier Erwin Masuch 
- kierownik Dr prawa Herbert Rossner (Berlin)
- główny handlowiec (upoważniony urzędnik) 
Karl Kühn 
- asystent zakładowy inżynier Bruno Fenske
 - dział budowy i eksploatacji inżynier 
Heinrich Leuthold 
- dział instalacyjny, inżynier Adolf Müller 
- dział handlowy i księgowość Ernst Warnecke 
(główny księgowy) 
- główna elektrownia Stocksmühle, głowny mechanik K. Haindl
 - oddział zakładu w Pelplinie, inspektor techniczny H. Koffmane
- oddział zakładu w Sztumie inspektor techniczny M. Futter 




W tym samym czasie w skład rady nadzorczej wchodziły następujące osoby:


- przewodniczący Sigmund Bergmann 
(dyrektor naczelny, Berlin) 
- wiceprzewodniczący Wilhelm Steinert 
(dyrektor, Berlin)
- P. Berthold  (dyrektor, Berlin)
-Jack Hissink (dyrektor z Berlina), 
- M. Hülsenbeck (dyrektor z Berlina)
- Dr von Anwers (starosta sztumski)
- P. Frost (królewski radca ekonomiczny w Paulshof) 

- Arie Goldfarb (przedsiębiorca)  1 2 3 4
Królewski Kommerzienrat w  Pr. Statgard (Starogard Gdański). Kommerzienrat jest to honorowy tytuł nadawany w Cesarstwie Niemieckim za szczególne osiągnięcia w rozwoju gospodarki na danym regionie.

- Arnold von Plehn  1 2
(przewodniczący rady Ziemstwa, kapitan i właściciel ziemski w Kopytkowie)

- Dr. Leopold Wiesner (starosta starogardzki)




 Wybuch I wojny światowej w 1914 roku nie zahamował wprowadzania oświetlenia elektrycznego w Marienwerder. Ilość nowych podłączeń przybierała tak intensywnie, że podczas silnego natężenia poboru prądu po prawej stronie Wisły było konieczne zwiększenie zdolności maszynowej. Dlatego wkrótce wybudowano mały generator elektryczny o mocy 500 KVA, po paru latach moc jego podwojono. W centrum miasta na fasadach budynków, co kilka metrów pojawiły się szpecące, ale niezbędne dla zamontowania kabli wsporniki (fot. poniżej). Właścicielom kamienic i innych budynków próbowano osłodzić ten fakt obietnicą, że jego dom zostanie podłączony do sieci natychmiast. Sąsiad, który tego wspornika nie miał zostanie podłączony o cały dzień później. 

Taki był stan przy końcu wojny.


Rynek Starego Miasta

                                 źródło: zbiory własne





Marienburger Strasse
(obecnie ul. Brat. Narodów)


                                   źródło: Stadtarchiv Celle





Z tego okresu pochodzą poniższe eksponaty:


Paragon za światło wystawiony dla katolickiego sierocińca w Sztumie, opiewający na kwotę 124,40 Marek za okres 12 miesięcy 1917/18 rok

                      źródło: zbiory własne






Rachunek wystawiony dla katolickiego 
sierocińca w Sztumie
1918 rok

                                           źródło: zbiory własne






Rachunki wystawione dla katolickiego 
sierocińca w Sztumie
1918 rok

                                źródło: zbiory własne




  Odbicie pieczęci kasy zakładowej
Kwota otrzymana... dn. 3.04.1918
podpis- kasjerka Hirschberg

                                źródło: zbiory własne




Załącznik do pisma (rachunku)
1919 rok

                                źródło: zbiory własne





Rachunek wystawiony dla wytwórcy koszyków 
z Opalenia - Johan Pilat
1919 rok

                                źródło: zbiory własne




Pismo na firmowym druku z działu księgowości
adresowane do Johana Pilata z Opalenia.
Dokument posiada przepiękny znak wodny.
1919 rok

                                           źródło: zbiory własne




c.d.n.